Có một hiện tượng khá thú vị trong xã hội hiện đại: càng nhiều khó khăn, người ta đôi khi càng thích những sân khấu lộng lẫy. Những chiếc vương miện, những cuộc thi hoa hậu, những danh hiệu “nữ thần”, “nam vương”, “đại sứ sắc đẹp” xuất hiện dày đặc đến mức có cảm giác rằng bất kỳ lĩnh vực nào cũng có thể tổ chức thi nhan sắc. Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: liệu chúng ta có đang sa đà vào các cuộc thi sắc đẹp quá mức hay không? Và vì sao ở nhiều quốc gia đang phát triển, hiện tượng này lại có vẻ nổi bật hơn?
Trước hết, cần nhìn nhận công bằng rằng các cuộc thi sắc đẹp không hoàn toàn vô nghĩa. Ở mặt tích cực, chúng có thể trở thành nơi tôn vinh hình thể, sự tự tin, khả năng giao tiếp và hoạt động xã hội của con người. Một số hoa hậu thực sự tạo được ảnh hưởng tích cực thông qua thiện nguyện, giáo dục hoặc truyền thông cộng đồng. Với nhiều cá nhân xuất thân bình thường, đó cũng là con đường giúp họ đổi đời, tiếp cận cơ hội nghề nghiệp và vị thế xã hội tốt hơn.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: khi các cuộc thi sắc đẹp xuất hiện quá dày đặc, chúng không còn là một hoạt động văn hóa đơn thuần nữa mà dần trở thành biểu hiện của một xã hội bị ám ảnh bởi hình thức. Người ta bắt đầu quen với việc đánh giá giá trị con người thông qua ngoại hình, danh tiếng và khả năng xuất hiện trước công chúng. Một cô gái đạt danh hiệu hoa hậu có thể nhận được sự chú ý nhiều hơn một nhà khoa học trẻ, một bác sĩ tuyến đầu hay một giáo viên giỏi. Truyền thông dành hàng giờ để bàn về váy áo, scandal và phát ngôn của người đẹp, trong khi những chủ đề về giáo dục, khoa học hay lao động sáng tạo lại ít được quan tâm hơn nhiều. Điều đó phản ánh sự lệch pha trong ưu tiên xã hội.
Đáng chú ý hơn, hiện tượng “bùng nổ hoa hậu” thường xuất hiện mạnh ở các quốc gia đang phát triển hoặc những xã hội còn nặng tính hình thức. Điều này không có nghĩa người nghèo thì thích sắc đẹp hơn người giàu, mà bởi trong những xã hội còn thiếu cơ hội đi lên bằng tri thức hay năng lực chuyên môn, ngoại hình dễ trở thành một “con đường tắt” để đổi đời.
Ở nhiều nước phát triển, một nhà nghiên cứu, kỹ sư hay doanh nhân công nghệ có thể trở thành hình mẫu xã hội. Nhưng ở những nơi mà khoa học chưa được coi trọng tương xứng, nơi thành công vật chất đôi khi gắn nhiều với truyền thông và danh tiếng, thì các cuộc thi sắc đẹp dễ được xem như cánh cửa bước vào tầng lớp thượng lưu. Khi khoảng cách giàu nghèo lớn, khi cơ hội xã hội không thật sự công bằng, ánh hào quang của vương miện càng trở nên hấp dẫn.
Ngoài ra, các cuộc thi sắc đẹp còn phục vụ nhu cầu “đánh bóng hình ảnh” của nhiều tổ chức, địa phương hay doanh nghiệp. Một cuộc thi dễ tạo truyền thông, dễ thu hút tài trợ và dễ tạo cảm giác về sự phát triển, hiện đại. Trong khi đó, đầu tư cho khoa học, giáo dục hay cải cách thể chế là những việc khó khăn hơn nhiều, tốn thời gian hơn và không tạo hiệu ứng hào nhoáng tức thời.
Điều đáng lo nhất không phải là việc tồn tại các cuộc thi sắc đẹp, mà là khi xã hội bắt đầu nhầm lẫn giữa “giá trị trình diễn” và “giá trị thực”. Một đất nước không thể phát triển bền vững bằng số lượng hoa hậu nhiều hơn số lượng nhà khoa học. Một thế hệ trẻ lớn lên trong môi trường chỉ đề cao ngoại hình rất dễ rơi vào tâm lý sống vì ánh nhìn của người khác, chạy theo danh tiếng nhanh chóng thay vì năng lực thực sự.
Tất nhiên, không nên cực đoan phủ nhận hoàn toàn các cuộc thi sắc đẹp. Vấn đề không nằm ở bản thân cái đẹp, mà ở cách xã hội đặt cái đẹp vào vị trí nào. Một xã hội trưởng thành là xã hội biết tôn vinh sắc đẹp nhưng không thần tượng hóa nó; biết thưởng thức ánh đèn sân khấu nhưng không quên những con người đang âm thầm tạo ra giá trị thực trong phòng thí nghiệm, bệnh viện, công trường hay lớp học.
Suy cho cùng, vẻ đẹp có thể khiến một quốc gia nổi bật trong khoảnh khắc, nhưng tri thức và năng lực mới là thứ quyết định vị thế của quốc gia ấy trong lịch sử.
No comments:
Post a Comment