Dọn nhà đón Tết
“Mẹ tui không ngủ trưa chỉ để quét cái gầm giường vì sợ khách tới sẽ phi thẳng vô nhà và chui xuống gầm giường ngồi.”
Đọc câu này trên TikTok, tôi bật cười.
Rất Việt Nam, rất quen, “chuẩn không cần chỉnh”. Lướt xuống phần bình luận lại càng thấy hóm hỉnh:
- Mùng 1 mùng 2 là có đoàn thanh tra vệ sinh đi kiểm tra.
- Mẹ tôi bắt ngày chùi nhà vệ sinh 2 lần vì sợ tết này khách chúc tết trong nhà vệ sinh.
- Mẹ bắt dọn bàn học tại sợ Tết khách bay vô giải đề toán lý hóa T_T
- Mẹ bắt gấp quần áo vì sợ khách tới mở tủ quần áo tui ra lựa.
- Mẹ bắt lau cây mai vì sợ khách tới lại... ăn cây mai.
- Hôm qua tui còn gặp nhà nào đang rửa mái nhà...
- Mẹ tui còn nhấc cái máy giặt lên để lau ở dưới sàn cơ
- Mẹ tôi thì sợ người ta chui vô tủ lạnh ngồi nhậu
...Muôn vàn sự "bức xúc" dễ thương
Nhưng sau tiếng cười, nếu ngẫm lại một chút, ta sẽ thấy trong những hành động có vẻ “vô lý” ấy lại ẩn chứa một điều rất… hợp lý.
Không chỉ là Tết.
Bất cứ khi nào chuẩn bị tiếp đón một vị khách quan trọng, chúng ta đều có xu hướng chỉnh trang lại mọi thứ: lau bàn, quét nhà, xếp ghế, thay khăn trải bàn, sửa lại cách ăn mặc, thậm chí sửa lại cả cách nói năng. Ngày Tết chỉ là phiên bản phóng đại của điều đó, khi số lượng “khách quan trọng” tăng lên rất nhiều, và ý nghĩa của việc tiếp đón cũng trở nên sâu sắc hơn rất nhiều.
Vì sao người Việt dọn nhà kỹ đến thế trước Tết?
Nếu nhìn thuần túy bằng lý trí hiện đại, ta sẽ dễ thấy việc lau cả gầm giường, rửa mái nhà, nhấc máy giặt lên để lau sàn là… quá mức cần thiết. Xác suất để một vị khách chui xuống gầm giường gần như bằng không. Nhưng Tết không phải là câu chuyện của xác suất. Tết là câu chuyện của tâm thế.
Người Việt từ lâu đã quan niệm:
Nhà cửa tươm tất thì năm mới mới hanh thông.
Bụi bặm chưa dọn thì vận cũ còn vương.
Dọn nhà không chỉ để “cho sạch”, mà là để đóng lại một năm cũ. Mỗi góc nhà là một mảnh của ký ức: có niềm vui, có mệt mỏi, có cãi vã, có những ngày về nhà rất muộn, có những bữa ăn vội vàng. Khi lau chùi từng góc nhỏ, người ta vô thức lau đi cả những dấu vết của một năm đã qua.
Có lẽ vì thế mà người ta không yên tâm nếu “còn sót chỗ nào đó chưa sạch”, dù chẳng ai nhìn thấy. Vì trong thẳm sâu, ta không chỉ dọn cho người khác xem, mà còn dọn cho chính mình an lòng.
Nỗi sợ… từ chính ta
Thành thật hơn, có lẽ thứ ta sợ không hẳn là người khác nhìn thấy nhà mình bẩn, mà là sợ người khác nhìn thấy mình… chưa đủ chu toàn. Người Việt coi việc tiếp khách là một nghi thức thể hiện sự tôn trọng. Khách tới nhà mà nhà cửa luộm thuộm, chủ nhà sẽ thấy áy náy, thấy “mất điểm”, thấy mình chưa làm tròn bổn phận. Đặc biệt là với Tết, khi mỗi vị khách không chỉ đại diện cho một con người, mà còn mang theo lời chúc, vận may, và cả hình ảnh của mối quan hệ.
Dọn nhà kỹ đến mức “phi lý” đôi khi không phải vì cầu toàn, mà vì muốn làm tốt vai trò của người chủ nhà. Đó là cách thế hệ trước nói rằng: “Tôi trân trọng việc bạn bước vào không gian sống của tôi.”
Dọn nhà hay dọn mình?
Điều thú vị là khi dọn dẹp mệt tay chân, nhưng đầu óc của ta lại nhẹ đi rất nhiều. Việc dọn dẹp như một hình thức tổng kết âm thầm.
Ta bỏ đi những đồ không còn dùng, giống như tập buông bớt những điều không còn phù hợp.
Ta sắp xếp lại đồ đạc, giống như sắp xếp lại ưu tiên.
Ta lau sạch những chỗ bám bụi lâu ngày, giống như đối diện với những điều mình đã né tránh.
Không chỉ là vệ sinh nhà cửa, ta còn dọn dẹp những bộn về trăm ngả của một năm sắp qua, dọn dẹp để sẵn sàng tâm thế tươi mới cho một năm mới sắp tới, nhiều hân hoan và niềm hy vọng tốt đẹp.
Một ngôi nhà sạch sẽ, gọn gàng không đảm bảo rằng năm mới sẽ hoàn hảo. Nhưng nó tạo ra một không gian đủ yên để con người ngồi xuống, thở chậm lại, và tin rằng mình đã sẵn sàng. Một khởi đầu mới xứng đáng được chuẩn bị tử tế.
Chúc mọi người một mùa Tết đủ chậm, đủ yên, đủ sạch, không chỉ ngoài nhà, mà cả trong lòng.
